thực tiễn trên lâm sàng, có một số trường hợp người đàn bà mang thai được chỉ định phương pháp mổ lấy thai khi có đủ các đề nghị cấp thiết, bác sĩ không khuyến cáo thực hành việc sinh nở thông thường bằng đường âm đạo như các trường hợp khác để đảm bảo an toàn cho cả mẹ lẫn con. Việc chăm sóc cần yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau mổ lấy thai phải tiến hành như thế nào để đúng theo quy định của Bộ Y tế?
thực tế xử trí các trường hợp trẻ sơ sinh
Theo các nhà khoa học, việc xử trí can thiệp đối với trẻ lọt lòng trong và ngay sau khi sinh đã cứ vào cơ sở lý thuyết cũng như các chứng cớ thực tế như: sự xúc tiếp da kề da của trẻ lọt lòng với người mẹ, kẹp và cắt dây rốn của trẻ muộn, xử trí hăng hái giai đoạn 3 của sự chuyển dạ và cho trẻ bú mẹ sớm.
tiếp xúc da kề da của trẻ sơ sinh với người mẹ: trẻ lọt lòng được xúc tiếp da kề da với người mẹ ngay từ những phút trước hết sau khi sinh ra sẽ giúp gia tăng sự tương tác sớm giữa mẹ và con. Trẻ sẽ không bị hạ thân nhiệt, biết tìm vú người mẹ sớm hơn và khả năng bú mẹ khỏe hơn. Tâm lý của người mẹ cũng giảm bớt đi sự lo lắng và nỗi đau khi phải vượt cạn một mình. Kết quả nghiên cứu của một số nhà khoa học trong thử nghiệm lâm sàng ở những cặp mẹ con về sự xúc tiếp da kề da của mẹ đối với con ngay sau khi trẻ sinh ra ghi nhận các trường hợp trẻ được tiếp xúc trực tiếp da kề da với người mẹ ngay sau khi sinh ra thì khóc ít hơn so với các trẻ lọt lòng được nhân viên y tế săn sóc, đồng thời các bà mẹ cũng cảm thấy dễ dàng cho con bú mẹ hơn trong những tháng đầu sau sinh, thời kì cho bú cũng lâu hơn và các bà mẹ nhận thấy trẻ gần gũi với mẹ hơn.
Kẹp và cắt dây rốn của trẻ muộn: các nhà khoa học đã nghiên cứu về sinh lý ở trẻ sơ sinh nhận thấy trong phút trước hết sau khi sinh, lượng máu được truyền từ bánh nhau sang trẻ sơ sinh qua dây rốn khoảng 80ml và có thể lên tới 100ml trong thời kì 3 phút sau sinh. Lượng máu tăng thêm này có thể cung cấp một lượng chất sắt ứng khoảng 40 - 50mg/kg cân nặng của trẻ, song song cùng với lượng chất sắt của cơ thể ứng khoảng 75mg/kg cân nặng có thể giúp trẻ sinh đủ tháng ngăn ngừa được tình trạng thiếu máu do thiếu chất sắt trong năm đầu đời. Các nghiên cứu cũng cho thấy nếu kẹp rốn đúng thời điểm thì một lượng máu từ bánh nhau qua dây rốn đến đứa trẻ sẽ giúp cho trẻ sinh đủ tháng không bị thiếu máu do thiếu chất sắt trong những tháng đầu, đặc biệt ở trẻ sinh non tháng không bị thiếu máu cũng như giảm tỉ lệ xuất huyết não do giảm prothrombine. xuất hành từ những bằng cớ lâm sàng của các nghiên cứu đã thực hiện về việc kẹp và cắt dây rốn muộn ở trẻ lọt lòng ngay sau khi được sinh ra, từ năm 2012 Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã khuyến cáo các cơ sở y tế nên kẹp và cắt dây rốn của trẻ muộn khi dây rốn ngừng đập hoặc khoảng từ 1 - 3 phút sau khi trẻ được sinh ra cho thảy các trường hợp sinh thường để ngăn ngừa tình trạng thiếu máu do thiếu chất sắt của trẻ lọt lòng. Lưu ý chỉ kẹp và cắt dây rốn của trẻ lọt lòng sớm trước 1 phút đối với các trường hợp trẻ bị ngạt thở cần phải hồi sức tích cực để thoát khỏi tình trạng nguy nan khi trẻ sinh ra.
Xử trí tích cực giai đoạn 3 của chuyển dạ: Thực tế ghi nhận tình trạng chảy máu sau khi sinh là nguyên do hàng đầu có nguy cơ gây tử vong cho người mẹ, đặc biệt ở các nước đang phát triển. mặc dầu thầy thuốc có thể tiên lượng trước được nguy cơ chảy máu sau khi sinh nhưng thực tiễn có đến 90% các trường hợp xảy ra trên sản phụ không có yếu tố nguy cơ nào. Vì vậy, để dự phòng tình trạng chảy máu sau khi sinh, Hiệp hội Nữ bà đỡ quốc tế ICM (International confederation of Midwives) và Hiệp hội Sản phụ khoa quốc tế FIGO (Federation international de genecologie et obstetrique) đã khuyến cáo xử trí tích cực giai đoạn 3 của cuộc chuyển dạ với 3 can thiệp chính gồm: tiêm bắp thịt thuốc oxytocin cho người mẹ ngay sau khi trẻ được sinh ra, kéo dây rốn có kiểm soát và xoa đáy tử cung của người mẹ cứ mỗi 15 phút một lần trong 2 giờ đầu sau khi sinh.
Cho trẻ bú mẹ sớm: cần cho trẻ bú sớm và bú sữa mẹ hoàn toàn trong giờ đầu sau khi sinh, không nên cho trẻ ăn thêm bất cứ một loại thực phẩm nào khác. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nên cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và đấu cho bú sữa mẹ song song bổ sung các thực phẩm thích hợp khác cho đến 2 tuổi hoặc có thể lâu hơn tùy theo từng trường hợp. Việc cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn sẽ tăng cường sự miễn dịch cho trẻ, có thể ngăn ngừa tử vong do đi tả và nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính trong 3 tháng đầu. đồng thời, việc cho trẻ bú sữa mẹ sớm còn có khả năng kích thích tuyến yên tăng tiết oxytocin ở người mẹ giúp tử cung co lại tốt hơn để ngừa tình trạng chảy máu sau khi sinh.
Cơ sở áp dụng và những quy định cấp thiết
Từ những cơ sở lý thuyết và các bằng cớ lâm sàng đã được nêu ở trên, WHO khuyến cáo cơ sở y tế nên ứng dụng quy trình săn sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau mổ lấy thai với những nội dung theo 5 lớp lang: lau khô và ủ ấm cho trẻ lọt lòng, tiêm bắp thịt 10 đơn vị thuốc oxytocin cho người mẹ, kẹp dây rốn muộn sau khi dây rốn đã ngừng đập hoặc khoảng 1 - 3 phút sau khi lấy đứa trẻ ra và cắt dây rốn một thì, cho trẻ xúc tiếp trực tiếp da kề da với người mẹ bằng cách đặt trẻ lên ngực người mẹ ngay sau khi mổ lấy thai và kéo dài ít nhất 90 phút sau mổ, cho trẻ bú sớm trong giờ đầu và bú sữa mẹ hoàn toàn.
Theo quy định, bít tất trường hợp người nữ giới mang thai được chỉ định mổ lấy thai phải áp dụng phương pháp gây tê vùng, thai nhi phải trên 37 tuần tuổi và không có bệnh lý, đồng thời người mẹ mang thai phải có sự đồng ý tham dự phẫu thuật. thực tại ở các bệnh viện có nhiều kinh nghiệm trong việc chăm sóc trẻ sinh non có thể thực hiện việc chăm chút trẻ bằng phương pháp xúc tiếp da kề da của mẹ và con sau khi mổ lấy thai đối với trẻ sơ sinh có tuổi thai thấp hơn. Để tiến hành kỹ thuật mổ lấy thai, về nhân lực cần có thầy thuốc phẫu thuật và gây mê hồi sức, có 1 nữ bà đỡ hoặc điều dưỡng hay kỹ thuật viên để đón nhận trẻ sơ sinh; tuốt tuột đều phải rửa tay sạch theo quy định của ngoại khoa, mang bít tất tay và mặc áo choàng giải phẫu vô khuẩn. Giường hồi sức trẻ lọt lòng phải được chuẩn bị với bề mặt phẳng, khô, sạch, ấm và được trải khăn sạch; có bóng hút hoặc máy hút nhớt, nên sử dụng ống hút dùng một lần; có sẵn bóng tự phồng, mặt nạ lọt lòng và nguồn oxy. Phòng mổ lấy thai cũng được chuẩn bị như một trường hợp mổ lấy thai thường ngày, lưu ý cần có thêm 2 khăn sạch vô khuẩn với 1 khăn đặt trên đùi sản phụ để đón nhận, lau khô trẻ và 1 khăn để ủ ấm cho trẻ; có kẹp dây rốn bằng nhựa hoặc chỉ buộc dây rốn, mũ sơ sinh hoặc vải mềm quấn che đầu cho trẻ.
coi ngó bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau mổ lấy thai
Để thực hành việc chăm chút bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau mổ lấy thai đảm bảo những đề nghị thiết yếu; cơ sở y tế cần phải tiến hành các nội dung như: tham mưu rõ ràng cho sản phụ, triển khai can thiệp kỹ thuật, theo dõi phát hiện biến chứng để xử trí kịp thời.
tham mưu rõ ràng cho sản phụ: ngoài các nội dung tham vấn chung của việc mổ lấy thai, thầy thuốc cần tham vấn thêm cho người mẹ những nội dung và lợi. của việc thực hành quy trình coi ngó cần yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau mổ lấy thai bao gồm: Sự xúc tiếp da kề da của người mẹ đối với con giúp điều hòa thân nhiệt cho trẻ lọt lòng, làm tăng sự gắn kết tình cảm mẹ con, giúp cho trẻ bắt đầu bú sớm. lợi. của việc kẹp và cắt dây rốn muộn một thì giúp cho trẻ lọt lòng nhận thêm được một lượng máu và nguồn dự trữ chất sắt có từ người mẹ. chỉ dẫn cho người mẹ các dấu hiệu đòi bú sữa của trẻ như trẻ mở miệng, chảy nước dãi, liếm, mút tay, trườn tìm vú mẹ... để giúp trẻ ngậm bắt vú đúng cách.
triển khai can thiệp kỹ thuật: phải trải một tấm khăn vô khuẩn lên hai đùi của sản phụ ngay phía dưới vị trí vết mổ vào thời khắc lấy trẻ lọt lòng ra khỏi bụng người mẹ. Sau khi thầy thuốc phẫu thuật viên lấy trẻ sơ sinh ra khỏi tử cung của người mẹ, không được cắt dây rốn ngay mà đặt trẻ lên tấm khăn vô khuẩn đã trải sẵn để lau khô cho trẻ. Thông báo cho sản phụ biết rõ ngày, giờ, phút sinh trẻ và giới tính của trẻ. Nữ hộ sinh hoặc điều dưỡng viên hay kỹ thuật viên đón nhận trẻ sơ sinh phải mau chóng lau khô trẻ trong khoảng 5 giây trước tiên theo trình từ lau mắt, mặt, đầu, ngực, bụng, tay, chân, lưng, mông, cơ quan sinh dục... đồng thời đánh giá nhanh toàn trạng chung của trẻ theo thường quy. Sau đó bỏ khăn đã lau khô cho trẻ và ủ ấm trẻ bằng khăn khô thứ hai. Lưu ý khi không còn thai nhi trong tử cung người mẹ, viên chức gây mê tiêm thuốc oxytocine 10 đơn vị cho sản phụ giúp cho tử cung co lại tốt.
Nếu trẻ sơ sinh thở được: nên thực hiện việc kẹp và cắt dây rốn muộn một thì. bác sĩ phẫu thuật viên phải rà dây rốn ngừng đập mới tiến hành việc kẹp và cắt dây rốn. Kẹp hoặc buộc dây rốn cách chân rốn khoảng 2 cm, vuốt máu về phía người mẹ, song song thực hành kẹp thứ hai cách kẹp thứ nhất khoảng 3 cm và cắt dây rốn sát kẹp thứ nhất. Tiếp theo nữ cô mụ hoặc điều dường viên hay kỹ thuật viên đón nhận trẻ đưa trẻ nằm sấp tiếp xúc da kề da trên ngực người mẹ, đầu nằm nghiêng giữa hai bầu vú. Dùng mũ vải đội cho trẻ và một khăn khô, sạch để đắp lưng cho trẻ. Sau đó hướng dẫn người mẹ ôm ấp, vuốt ve trẻ. Quan sát trẻ để khi nào thấy dấu hiệu trẻ đòi bú như mở miệng, chảy nước dãi, liếm, mút tay, trườn tìm vú mẹ... thì hỗ trợ trẻ ngậm bắt vú tốt. thường ngày trẻ có thể bú vào khoảng từ 20 - 60 phút sau mổ khi người mẹ và trẻ lọt lòng được chuyển từ phòng mổ sang phòng hồi sức sau mổ. Cần hướng dẫn cho người mẹ tư thế và cách giúp trẻ ngậm bắt vú tốt như giữ cổ trẻ không gập hay vẹo sang một bên, đảm bảo trẻ được đối diện với vú mẹ, mũi trẻ đối diện với núm vú và cằm chạm vào bầu vú; giữ người của trẻ sát với thân của người mẹ để ôm vơ người của trẻ, không chỉ đỡ ở cổ và vai; chờ đến khi trẻ mở mang miệng thì kéo trẻ về phía vú và đưa môi dưới của trẻ vào phía dưới núm vú. Sau khi trẻ thực hiện xong bữa bú đầu tiên và xúc tiếp trực tiếp da kề da của mẹ con ít ra được 90 phút mới tiến hành các bước coi sóc thường quy khác như: cân, đo chiều dài và vòng đầu của trẻ; đeo vòng nhận dạng, khám toàn thân, tiêm vitamin K 1 và vắcxin theo quy định.
Nếu trẻ sơ sinh không thở được hoặc thở nấc: sau khi lau khô và kích thích khoảng 30 giây mà trẻ không thở hoặc thở nấc, cần thực hiện việc kẹp và cắt dây rốn ngay, đồng thời đưa trẻ đến bàn hồi sức để tiến hành hồi sức sơ sinh theo phác đồ xử trí hồi sức lọt lòng. Khi trẻ đã khóc được, thở ổn định, da hồng hào thì chuyển trẻ về nằm xúc tiếp da kề da với người mẹ và thực hành các bước coi sóc tiếp theo. Khi trẻ thở rên, da tím tái cần chuyển trẻ về khoa hay đơn vị trông nom trẻ sơ sinh để theo dõi tiếp.
Theo dõi và xử trí các biến chứng
Sau khi mổ lấy thai, cần phải theo dõi chặt diễn biến tình hình sức khỏe của cả người mẹ lẫn trẻ sơ sinh để phát hiện kịp thời các biến chứng nhằm xử trí can thiệp điều trị hiệp, tránh những điều đáng tiếc có thể xảy ra.
Đối với người mẹ: phải theo dõi toàn trạng bằng cách đo mạch và huyết áp, tình trạng co hồi tử cung và sự chảy cháu... cứ mỗi 15 phút một lần. Nếu người mẹ bị mệt hoặc bị tụt áp huyết không ôm giữ con được thì viên chức y tế phải theo dõi sát và tương trợ. Những trường hợp người mẹ cần hồi sức cấp cứu thì phải tách con ra khỏi mẹ, chuyển trẻ về khoa hoặc đơn vị coi sóc trẻ lọt lòng hay về phòng sản hậu nếu trẻ ổn định và gia đình có người thân có khả năng chăm nom, theo dõi trẻ.
Đối với trẻ sơ sinh: cũng phải theo dõi tình hình toàn trạng của trẻ bằng các dấu diệu màu da, nhịp thở, thân nhiệt... Khi đang thực hành việc tiếp xúc trực tiếp da kề da với người mẹ mà trẻ có bộc lộ suy hô hấp thì tùy theo mức độ có thể cho trẻ thở bằng máy thở sức ép dương liên tục CPAP (continuous positive airway pressure) với phong thái da kề da hoặc tách con khỏi mẹ, tiến hành hồi sức cấp cứu tích cực tại gường hồi sức và chuyển về khoa hoặc đơn vị săn sóc trẻ sơ sinh. Lưu ý khoảng 90 phút sau khi tiến hành mổ lấy thai mà trẻ chưa thực hiện được bữa bú sữa mẹ trước tiên, cần chuyển trẻ đến khoa hoặc đơn vị coi sóc trẻ lọt lòng để thẩm tra cho trẻ.
Mổ lấy thai là một phẫu thuật lâm sàng sản khoa thường nhật để lấy thai nhi, nhau và màng ối của người đàn bà mang thai qua một vết mổ ở thành tử cung đang còn nguyên lành khi người mẹ không thể sinh thường bằng đường âm đạo. phẫu thuật này được tiến hành khi thầy thuốc đã tiên lượng được những khó khăn cho sản phụ nếu sinh thường bằng đường âm đạo hoặc trong trường hợp phải mổ cấp cứu khi nảy sinh những vấn đề ngoài ý muốn trong quá trình sinh nở. Để đảm bảo an toàn cho cả mẹ lẫn con, để có được “mẹ tròn con vuông” khi sinh mổ; việc chăm chút thiết yếu cho bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau mổ lấy thai là một yêu cầu cấp thiết theo quy định của Bộ Y tế phải được các cơ sở y tế quan hoài thực hành đúng, song song cũng cần có sự hiểu biết đầy đủ của sản phụ được mổ lấy thai và người thân trong gia đình.
TTƯT.BS. NGUYỄN VÕ HINH
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét