Bao năm rồi, những cư dân nơi đây bốn mùa quẩn trong xã, tư tưởng lạc hậu “trời sinh voi, sinh cỏ” neo bám trong ý nghĩ, nữ giới lập gia đình sớm rồi thi nhau đẻ, nhiều gia đình đến gần chục đứa con mới chịu dừng. Càng hiểm hơn khi nhiều dân cày cương quyết chọn lựa phương pháp tự sinh con tại nhà, tự xử lý theo thói quen người này học lỏm của người kia.
nếp tiềm tàng hiểm nguy
Phủi hai bàn tay sần sùi còn lấm lem đất rẫy, chị Dương Thị Su (38 tuổi, ở thôn Cư Rang) mồ hôi nhễ nhại vừa ẵm đứa con thứ bảy vào lòng vừa xoay sở cơm trưa. Đã hơn 3 tháng tuổi nhưng đứa bé nhỏ thó cứ khóc cằn cặt đến xót lòng. Nhọc nhằn hiển thị lên mặt Su nhiều nếp nhăn khiến chị già hơn trước tuổi.
Lập gia đình tuổi thiếu niên nên Vũ Thị Song quần quật lo con cái trong căn nhà trống vắng.
Muốn phụ giúp vợ nhưng anh Dương Văn Chúng lại phải chạy hối hả đi kiếm gạo lo cho bữa ăn chiều. Nhìn qua khe cửa được ghép lại từ những tấm ván tạp đã sỉn màu mục nát. Chúng tâm can: Bao nhiêu năm nay, 6 thôn người Mông ở xã này vẫn người nọ bảo người kia phải đẻ nhiều vào, đẻ nhiều để có nhiều người làm việc, để no ấm và sẽ ra nhiều của nả vật chất và giàu. Giàu đâu chưa thấy, chỉ thấy càng đông con càng nheo nhóc, lấm lem, còi cọc và ton tả. Cả nhà anh Chúng 9 người cậy vào mấy sào rẫy, đủ ăn cơm với cá khô, mắm ruốc. Chân chăm lội, tay chăm cuốc xới nhưng có năm mất mùa cũng lo miếng ăn đến bở hơi tai. Đứa con nào ốm mới được ăn thịt.
Những ngày giáp hạt, có hôm tối mù mà xoong nồi vẫn rỗng tuếch chưa có gạo cho vào càng khiến vợ chồng Dương Thị Su bấn loạn hơn. Chị Su bảo: Chỉ mong đám trẻ sau này bớt cực, tư tưởng cũng khác đi, đẻ ít lại thì tốt. Mình lỡ rồi thì ráng vậy. Cả bảy đứa con sinh ra, chị Su không hề đếm trạm y tế thăm khám thai, không cho cô mụ thôn bản đỡ đẻ mà anh Chúng và người thân tự đỡ con mình, tự cắt rốn... Ngước về phía những căn nhà gỗ lụp xụp quanh mình, Chúng ngu ngơ khoe: Đâu phải một mình mình đâu mà hàng trăm ông chồng khác ở vùng đất này đều đỡ đẻ cho vợ hết. Không chồng thì chị, mẹ, em... Cứ thấy đau thì ấn bụng rồi tìm cách lôi đứa trẻ ra, tắm nước giếng, lấy giẻ lau thôi, chả cần găng hay bông băng gì hết, đứa nào còi cọc thì chậm lớn vậy.
Cách nhà Chúng vài trăm mét, nhớ lại những lần giúp vợ vượt cạn ngay trong nhà ván, dưới nền đất, anh Dương Văn Toản bỗng trào dâng nhiều xúc cảm đan xen. 35 tuổi, có 5 đứa con, cả 5 đứa đều do chính tay anh đỡ, mò mẫm thăm khám, ấn bụng vợ. Toản bảo: Hai đứa đầu thì không sao cả nhưng đứa thứ 3, thứ 4 suy dinh dưỡng do nhiễm các bệnh cơ hội lúc lọt lòng. May khi phát bệnh được viên chức y tế đến tận tâm đưa đi điều trị kịp thời nếu không thì chưa biết chuyện đau lòng gì đã xảy ra. Được phân tách nhiều nhưng vẫn còn lấn bấn lắm. “Bí mật” của vợ mình mà “phơi” ra ở viện, ở trạm y tế thì ngại. Với lại thói quen ở 6 thôn người Mông mình chỉ muốn sinh thuận thiên nhiên, người nào thân thiết nhất thì xông vào đỡ đẻ thôi. Giờ tận mắt thấy nhiều đứa trẻ bị ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển do không được thăm khám thai đều đặn và sinh ở cơ sở y tế nên nhiều thanh niên mới mạnh dạn đưa vợ đến viện. Các viên chức y tế ở trạm cũng tuyên truyền và khuyên nhủ rất nhiều nên thế hệ trẻ bắt đầu chuyển hướng sang sinh con ở cơ sở y tế.
Có đến mấy phen hoảng hốt vì con suýt bị ngạt thở sơ sinh nên Vàng Thị Lù ở thôn Ea Uôl vẫn còn rùng mình khi nhớ lại. Lù hồn nhiên sẻ chia: Có người làm rẫy tay còn dính đất làm vàng cả đứa trẻ. Xong tắm là sạch. Thấy đứa trẻ khóc oe oe lên và bặp vú bú sữa coi như ca đỡ đẻ tốt lành. Có người đỡ lần đầu cũng sợ, nhưng lần sau thì không. Mấy đứa em sau mình đến cơ sở y tế sinh thấy thoải mái và con không hay bị mẩn ngứa hay loét da như sinh ở nhà, nên có đẻ tiếp mình sẽ đến viện.
Sinh con khi chưa trưởng thành, đẻ tại nhà sẽ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển sau này của nhiều đứa trẻ ở Cư Pui.
Chưa thạo chữ đã làm mẹ
Nỗi nhọc nhằn, quẫn bách như chất chồng thêm trên vai nhiều cặp vợ chồng trẻ ở Cư Pui khi chưa bước vào tuổi trưởng thành, họ đã làm cha, làm mẹ. Ngồi vân vê tà áo đã sờn màu giữa căn nhà bốn bề trống hốc, Vương Thị Má ở thôn Cư Rang thổn thức: Trong nhà chả có gì giá trị quá 500 ngàn đồng cả, ở đây nghe đài truyền thanh là chính. Nhiều gia đình trẻ khác cũng như em thôi. áo quần có lúc phải đi xin. phần nhiều đều đến trường mấy năm rồi lập gia đình.
Lấy chồng năm 15 tuổi, nay 19 tuổi nhưng Má đã có hai đứa con. Cả hai lần vượt cạn, Má đều nhờ người nhà đỡ đẻ và săn sóc trẻ sơ sinh theo lề thói. Má bảo: Có đánh vần được chữ rồi nên nhiều tài liệu về sinh đẻ an toàn, về dân số... em có đọc được hết. Ngặt nỗi nhà nghèo, có bảo hiểm y tế quốc gia cấp cho nhưng cũng không dám đến viện. Vừa sợ mất việc vừa sợ tốn thêm tiền. Sinh xong vài tuần, Má cũng như hàng loạt bà mẹ tuổi thiếu niên khác ở Cư Pui lại phải đánh vật với nương rẫy để lo cho những đứa con cứ liên tiếp được sinh ra. Rồi, không được trông nom sau sinh nên có lúc cả mẹ lẫn con đều đổ bệnh.
Cũng như Má, bước vào tuổi 15, anh Dương Văn Dính ở thôn Ea Uôl hấp tấp bỏ những cuộc vui chơi hồn nhiên để... cưới vợ. Nay 36 tuổi, Dính đã có 6 con. Tháng này qua tháng khác, cả gia đình Dính chỉ biết cầu thời tiết đừng biến đổi để khỏi thất bát, ai cũng được no bụng. Kéo bắp tay chi chít vết muỗi, vắt cắn, Dính tâm tư: Đi làm rừng thuê nữa đấy. Lăn lóc lắm mới đủ ăn thôi. Gia đình đông con quá, cực lắm. Ngày được làm cha đã biết gì đâu. hiện nay, ngày sinh, tháng đẻ của đám nhỏ cũng chả nhớ hết. Khi ấy, thấy nhiều bạn bè chêu chọc, sợ bị người ta lấy hết mất gái trong thôn buôn nên bỏ học lấy vợ luôn vậy. Nhiều đứa còn lấy vợ lúc trẻ hơn mình nữa.
Tư tưởng lạc hậu, đứa trẻ này a tòng theo đứa trẻ khác nên nhiều đàn bà khác ở Cư Pui như: Thào Mi Páo, Vừ Thị Sai (nay đều 22 tuổi, trú thôn Ea Uôl, lấy chồng năm 15 tuổi)... giờ đây cũng chỉ biết ngồi gặm nhấm nỗi nuối tiếc và tăng tả toan lo cho cuộc sống thiếu thốn đủ đường.
Từ những đêm không dám chợp mắt ngồi ôm con lên cơn sốt hầm hập, Vũ Thị Song ở thôn Ea Rớt càng thấm hiểu nỗi cơ cực khi lập gia đình ở tuổi xanh con. Song chia sẻ và mơ ước rằng: Năm 2018 này em mới 26 tuổi nhưng lấy chồng từ lúc 14 rồi cùng nhau ra ở riêng. 15 tuổi sinh con, khi thai nhi đến tháng thứ năm mới biết mình có bầu. Vì thân chưa phát triển hết nên sinh rất khó khăn, may có nhân viên y tế thôn bản đến can thiệp kịp thời nếu không thì nguy khốn cũng không biết làm sao. Giờ chỉ mong ước những đứa trẻ trong xã hãy học chữ trước, để trưởng thành hẳn mới lập gia đình. Cứ nôn nóng và lập gia đình quá sớm chỉ thêm vất vả và ảnh hưởng đến cả thế hệ con cháu mình nữa.
Còn đó nhiều nỗi niềm
Theo UBND xã Cư Pui, cả xã có một nửa là nghèo. thói quen sinh con tại nhà và tình trạng tảo hôn, đẻ nhiều trong 6 thôn buôn là vấn đề rất nan giải. Đó cũng là nỗi trằn trọc lớn của xã vì nó đã ăn vào nếp nghĩ của nhiều đời. Nhiều đứa trẻ không được làm khai sinh vì ba má không có giá thú đến lúc cần đi học người dân mới nháo đi làm. Trước mắt, xã vừa tuyên truyền lưu động vừa thường xuyên cử các nhân viên y tế, công tác viên dân số và những người có uy tín trong thôn buôn đến tận nhà dân vận động. Vận động ban ngày chưa đủ thì tranh thủ đi vận động ban đêm. Hy vọng, trong thời kì tới, bà con sẽ xoay chuyển nếp.
Năm 2017, xã Cư Pui có hơn 80 trường hợp sinh con thuận thiên nhiên tại nhà, 6 tháng đầu năm 2018 có gần 50 trường hợp. Trạm Y tế xã Cư Pui cũng đánh giá và trăn trở rằng; Việc sinh con tại nhà và tự săn sóc lọt lòng tiềm tàng rất nhiều hiểm. Trong những lần đi tiêm phòng lưu động tại các buôn, viên chức y tế tuyên truyền rất nhiều nhưng con đường nối các thôn buôn với Trạm y tế đa số là đường đất, mùa mưa nhão nhoẹt, mùa nắng bụi mù nên người dân ngại đến cơ sở y tế, tự xử lí theo thói quen. Mong sớm được đầu tư đường xá thuận tiện cho người dân.
Bài và ảnh Văn Hoàng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét