thực tiễn sử dụng nguồn vốn ODA đã nảy sinh nhiều bất cập và việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn này vẫn là một bài toán khó.
- 05-09-2018 Cần đánh giá hậu dự án để cải thiện hiệu quả sử dụng ODA
- 27-08-2018 sử dụng vốn vay ODA: ” Bánh” hay “Bẫy”?
- 24-08-2018 phí phạm vốn ODA (*): Càng vay càng nợ
Nhiều bất cập dùng vốn ODA
Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT), đến nay Việt Nam đã ký 84 tỷ USD vốn ODA, dư nợ nước ngoài Chính phủ đến năm 2017 là gần 46 tỷ USD, hơn 20% GDP và tỷ lệ ODA giải ngân/nợ nước ngoài Chính phủ chiếm 7,9%, đòi hỏi phải sử dụng các nguồn vốn có hiệu quả hơn.
Đoàn giám sát chuyên đề của Quốc hội về quản lý và dùng nguồn vốn vay nước ngoài giai đoạn 2011-2016 đánh giá, chủ trương huy động mọi nguồn lực cho đầu tư phát triển, trong đó có nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài là đúng đắn, kịp thời, góp phần bổ sung nguồn lực quan trọng cho công cuộc phát triển kinh tế - tầng lớp của giang sơn.
Nguồn vốn ODA đã góp phần quan trọng trong hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng, an sinh tầng lớp, xóa đói giảm nghèo, chuyển giao công nghệ, tiếp thụ khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý tiền tiến của các nước trên thế giới, tạo nhiều việc làm, khơi thông các nguồn lực tiềm năng của nền kinh tế, góp phần quan trọng vào việc thực hiện thành công đường lối của Đảng, đổi mới giang sơn, nâng cao đời sống dân chúng.
Dự án Đường sắt đô thị Hà Nội, tuyến Cát Linh - Hà Đông được đầu tư xây dựng bằng vốn vay ODA. (Ảnh: Phi Long/VOV.VN)
Theo bẩm giám sát chuyên đề của Quốc hội, thời đoạn 2011-2016, Việt Nam đã ký hiệp nghị vay vốn ODA và vốn vay ưu đãi với trị giá 33,643 tỷ USD tỷ USD, cao hơn gấp đôi so với thời kỳ trước. Tổng giải ngân khoảng 28 tỷ USD, trong đó giải ngân vốn vay ODA là 23,2 tỷ USD chiếm 82,3%, vốn vay ưu đãi là 3,2 tỷ USD chiếm 11% tổng trị giá giải ngân.Tuy nhiên, đoàn giám sát của Quốc hội cũng chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong quản lý và dùng vốn ODA: Nhiều về số lượng dự án nhưng không nhiều các dự án có quy mô lớn, một số dự án hiệu quả thấp. Tính đồng bộ, tính vững bền của nhiều dự án chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến lãng phí nguồn lực, chưa có sức lan tỏa cao. Trong thương thảo, ký kết một số hiệp nghị còn tồn tại những điều kiện buộc ràng từ phía nhà tài trợ gây khó khăn cho tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, một số dự án kéo dài thời kì chuẩn bị, làm giảm tính cần thiết, tăng phí cam kết phải trả, công nghệ tiếp nhận trở thành lạc hậu. Một số dự án phải tăng tổng mức đầu tư, tăng quy mô, kéo dài thời gian hoàn tất làm tăng trách nhiệm trả nợ, gây hoang toàng lớn. Việc xây dựng kế hoạch vốn, phân bổ vốn có lúc còn chậm, chưa sát với nhu cầu thực tế; việc giải ngân chưa bảo đảm tiến độ, có trường hợp chưa tuân thủ cam kết với nhà tài trợ. phóng thích mặt bằng ở nhiều dự án vướng mắc, kéo dài thời kì thi công, đội vốn nhiều lần so với dự toán ban sơ, ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam.
Đã có không ít dự án phải điều chỉnh tăng vốn đầu tư gấp nhiều lần so với chuẩn y ban sơ, phổ biến nhất là dự án đường sắt thành thị. chả hạn, dự án xây dựng đường sắt tỉnh thành Hà Nội tuyến 2, đoạn Nam Thanh Long - Trần Hưng Đạo tăng từ gần 20.000 tỉ đồng lên khoảng 52.000 tỉ đồng và sau thẩm định được hạ xuống gần 33.569 tỉ đồng; dự án xây dựng tuyến đường sắt thị thành TP.HCM tuyến 1 đoạn Bến Thành - Suối Tiên từ hơn 17.000 tỉ đồng lên hơn 47.000 tỉ đồng. na ná, dự án đường sắt thành phố Cát Linh - Hà Đông (Hà Nội) tăng từ 8.769 tỉ đồng lên hơn 47.000 tỉ đồng; dự án đường sắt thành thị đoạn Nhổn - ga Hà Nội vay của Pháp, ADB tăng từ 783 triệu euro lên hơn 1,17 tỉ euro…
Cần bịt kẽ hở
ODA dù mang mục đích tốt đẹp đến chừng nào đi nữa cũng là tiền đi vay. Đến lúc phải nom lại hiệu quả sử dụng đồng vốn ODA, “ODA thế hệ mới” đã được bàn đến, nhưng nếu không bịt kẽ hở thì dù có bao nhiêu tiền cũng khó phát huy được hiệu quả.
Bộ KH&ĐT cảnh báo, một số khoản vay ưu đãi có kèm theo điều kiện buộc ràng về kỹ thuật, công nghệ, lựa chọn nhà thầu khiến uổng vay thực tế có thể cao hơn nhiều so với đấu thầu cạnh tranh.
Đặc biệt, Bộ KH&ĐT nêu những điểm bất cập của nguồn vốn ODA từ các đối tác song phương, tiêu biểu là vốn vay từ Trung Quốc. Vốn vay ưu đãi của Trung Quốc cho Việt Nam rưa rứa các khoản vay tín dụng xuất khẩu, là các khoản vay có điều kiện (chỉ định thầu cho các DN Trung Quốc) và kém ưu đãi hơn so với ODA của các nhà tài trợ khác.
Vốn vay Trung Quốc đi kèm điều kiện lãi suất khoảng 3%/năm, phí cam kết 0,5%, phí quản lý 0,5%, kì hạn vay 15 năm, thời gian ân hạn 5 năm và được cung cấp qua nhà băng Xuất nhập cảng Trung Quốc (China Eximbank). Như vậy, các khoản tín dụng ưu đãi chỉ phù hợp cho các dự án có nguồn thu trực tiếp, có khả năng trả nợ. Còn các dự án sử dụng vốn vay, nhà thầu, thiết bị Trung Quốc thẳng tính chậm tiến độ, không đảm bảo chất lượng, tăng tổng mức đầu tư... ảnh hưởng hiệu quả đầu tư.
Do đó, Bộ KH&ĐT kiến nghị, trong thời gian tới, cơ quan chức năng cần coi xét, cân nhắc việc vay nguồn vốn tín dụng ưu đãi của Trung Quốc.
Chuẩn bị thoái lui vốn ODA?
Trong định hướng mới về lôi cuốn và dùng vốn vay nước ngoài của Chính Phủ, Bộ KH&ĐT đề xuất vốn vay ODA và vay ưu đãi chỉ nên chiếm 30-50% tổng mức đầu tư dự án, đóng vai trò vốn mồi, chất xúc tác cho nguồn vốn khác.
Ưu tiên dùng dự án trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng gắn với phát triển vững bền, nhất là dự án có khả năng tạo nguồn thu ngoại tệ trong trung và dài hạn như giải quyết nút thắt cơ bản về hạ tầng, nông nghiệp sáng dạ, kích thích hoạt động xuất khẩu… Hạn chế sử dụng vốn vay nước ngoài để tài trợ cho nhu cầu mua sắm nội địa vì làm tăng nợ công nhưng không cải thiện năng lực trả nợ nhà nước.
Ông Trần Văn Dũng - chủ toạ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
Việt Nam cần chuẩn bị cho chiến lược thoái lui bởi vốn ODA chỉ là kênh huy động ngoại tệ tạm thời. ích lợi lớn nhất của vốn vay nước ngoài là có nguồn ngoại tệ để tiếp cận công nghệ, tài sản đầu tư và kiến thức chuyên môn tiên tiến. Về lâu dài, cần có chiến lược để tiếp cận các nguyên tố đó mà không cần ODA, Bộ KH&ĐT đề xuất.
Phát biểu tại Diễn đàn chuyên đề Vốn - Tài chính mới đây, ông Trần Văn Dũng - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán quốc gia cho rằng, trước đây, nền kinh tế Việt Nam còn phụ thuộc nhiều vào vốn ODA và FDI nhưng những năm gần đây, vai trò của nội lực ngày một biểu thị rõ nét. dự định, vốn ODA trong thời gian tới sẽ giảm.
TS. Đinh Thế Hiển, chuyên gia tài chính - đầu tư
Theo đánh giá của TS. Đinh Thế Hiển, chuyên gia tài chính - đầu tư, Giám đốc Viện Nghiên cứu Tin học và Kinh tế áp dụng, trước đây có tâm lý chủ quan, địa phương, ngành nào cũng tranh thủ xin vốn ODA mà không nghĩ đó là nợ công quốc gia. Vì thế, có những dự án chưa thực sự cần đầu tư nhưng tâm lý có vốn ODA nên cứ xin đầu tư. Điều này khiến sử dụng có phần phung phí.
Do đó, thời gian tới, cần thật sự lựa chọn dự án đầu tư và tránh bị động theo hướng tham mưu của nước cấp ODA, TS. Hiển nêu ý kiến.
Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội VỀ MỘT SỐ NHIỆM VỤ, GIẢI PHÁP nối ĐẨY MẠNH VIỆC thực hành CHÍNH SÁCH luật pháp VỀ QUẢN LÝ, dùng VỐN VAY ODA VÀ VỐN VAY ƯU ĐÃI NƯỚC NGOÀI nêu rõ:
Đối với vốn vay ODA, cần tụ hội cho những dự án có quy mô lớn, mang tính lan tỏa cao, có tính chất liên vùng, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - tầng lớp của vùng, miền, đảm bảo tính đồng bộ, phù hợp quy hoạch, phát huy tối đa hiệu quả dự án.
Nghiên cứu, xây dựng tiêu chí ký kết các hiệp nghị vay nợ, tiêu chí đánh giá hiệu quả các dự án dùng vốn ODA, vốn vay ưu đãi, tạo cơ sở để đảm bảo tính chém đẹp, hiệu quả, sáng tỏ trong ký kết hiệp nghị, đảm bảo lợi quyền của nước tiếp thụ nguồn vốn; loại bỏ các dự án không thực thụ cấp bách, không thích hợp với điều kiện, tiêu chí về hiệu quả kinh tế và khả năng trả nợ, không vay cho chi thường xuyên.
Xây dựng định hướng huy động, đổi mới nâng cao hiệu quả quản lý, dùng vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài trong thời kì tới.
nghiêm chỉnh nom những tồn tại, hạn chế; xác định rõ bổn phận của cơ quan, tổ chức, cá nhân có can hệ, đặc biệt bổn phận cá nhân của người đứng đầu các cơ quan tổ chức khi để xảy ra các sai phạm và xử lý theo quy định; khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế trong huy động, thương lượng, ký kết, quản lý, sử dụng, giải ngân ODA.
Cung cấp thông báo công khai, sáng tỏ, kịp thời cho các địa phương về Nhà tài trợ, các lĩnh vực, điều kiện cung cấp nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi của từng Nhà tài trợ./.
Theo Trần Ngọc
VOV
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét