trái lại, có từ 75- 80% ung thư nảy là có liên quan đến môi trường sống, bao gồm lối sống thiếu khoa học, các lề thói xấu như hút thuốc, uống rượu, chế độ dinh dưỡng không hợp lý. Thêm vào đó là một số nhân tố do bệnh nghề nghiệp và ô nhiễm môi trường, gọi chung là các nguyên cớ ngoại sinh (từ bên ngoài cơ thể).
Có thể chia các nguyên cớ ngoại sinh này thành 3 nhóm chính sau đây:
Nhóm các tác nhân hóa học: Trong nhóm này, hút thuốc lá được kể đến hàng đầu, đây là căn nguyên của 30% trong tổng số các loại ung thư ở người, bao gồm ung thư phổi, thanh quản, thực quản, khoang miệng, bàng quang, tụy, dạ dày. Trong khói thuốc, ngoài chất nicotin ảnh hưởng lên hệ tim mạch còn có trên 40 loại hóa chất khác nhau gây ung thư. Trong các chất độc này phải kể đến benzopyren là chất có khả năng 100% gây ung thư trên thực nghiệm. Người hút thuốc có nguy cơ mắc và chết do ung thư phổi và thanh quản cao gấp 10 đến 30 lần so với người không tiếp xúc với khói thuốc. Hút thuốc ở tuổi càng trẻ, thời kì hút càng dài, số lượng thuốc hút trong một ngày càng nhiều càng có nguy cơ cao. Ở Việt Nam, hút thuốc lào, ăn trầu thuốc cũng là yếu tố nguy cơ cao gây ung thư phổi và ung thư khoang miệng. Nếu người hút thuốc có kèm theo nghiện rượu thì nguy cơ mắc ung thư càng cao hơn nữa. Người đang hút thuốc mà bỏ hút thì nguy cơ bị ung thư sẽ giảm dần theo thời gian. Sau 5 năm ngừng hút, nguy cơ bị ung thư phổi giảm đi 50%, sau 10 năm ngừng hút, nguy cơ còn không đáng kể, gần như người không hút. Những người không hút thuốc nhưng sống hoặc làm việc trong môi trường cùng với người hút thuốc cũng có nguy cơ mắc các loại bệnh can dự đến thuốc lá như bệnh tim mạch, hô hấp và ung thư như chính người hút, nhất là đối với đàn bà và trẻ thơ.
Nhóm nguy cơ do chế độ ăn uống và ô nhiễm vệ sinh an toàn thực phẩm: Chế độ ăn nhiều chất mỡ động vật ít chất xơ làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại - trực tràng và ung thư vú. Ngược lại chế độ ăn ít chất béo, nhiều rau, hoa quả và các ngũ cốc dạng nguyên hạt, có thể làm giảm nguy cơ mắc các loại ung thư.
Các chất bảo quản thực phẩm, các chất nhuộm màu thực phẩm có nguồn gốc hóa học, các chất trung gian chuyển hóa và sinh ra từ thực phẩm bị nấm mốc, lên men là duyên cớ gây ra nhiều loại ung thư đường tiêu hóa như ung thư dạ dày, ung thư gan, ung thư ruột già... ước lượng loại nguyên do này gây ra đến 35% trong tổng số các loại ung thư.
Thịt hun khói, cá muối, các loại mắm và dưa muối, cà muối, nhất là dưa khú có nhiều muối nitrat, nitrit, và nitrosamin là các chất gây ung thư thực quản và dạ dày.
Gạo và lạc là 2 loại thực phẩm dễ bị nấm mốc tiêm nhiễm và tiết ra một loại chất độc là aflatoxin, chất này gây ra ung thi bang lai a1 thư gan nguyên phát.
Ở nước ta, thuốc trừ sâu diệt cỏ cũng là yếu tố nguy cơ gây ung thư vú và một số loại ung thư khác. Bên cạnh đó hậu quả của chất độc màu da cam trong chiến tranh đã để lại hậu quả nặng nề không những gây nên các bệnh về dị tật bẩm sinh mà còn là nhân tố nguy cơ tiềm tàng gây nhiều bệnh ung thư.
Các loại ung thư gây ra do nghề nghiệp thường xảy ra ở cơ quan xúc tiếp trực tiếp như da, hệ thống hô hấp và hệ tiết niệu, ví dụ: ung thư bọng đái ở những người thợ nhuộm có xúc tiếp với chất anilin trong phẩm nhuộm, ung thư phổi ở những công nhân khai phá mỏ a-mi-ăng, làm việc xúc tiếp với chất nhân ngôn, ung thư máu ở những người xúc tiếp với chất ben-zen, ung thư thanh quản ở những người tiếp xúc với khí mù tạc...
Không nên ăn nhiều dưa, cà muối, thực phẩm lên men, thịt hun khói...
Nhóm các tác nhân vật lý: Gồm các bức xạ ion hóa như tia phóng xạ phát ra từ các máy chiếu chụp Xquang và các chất phóng xạ dùng trong y học và một số ngành khoa học, có khả năng gây tổn thương gene và sự phát triển tế bào khi bị chiếu xạ. Tác động của tia phóng xạ gây ung thư phụ thuộc vào tuổi xúc tiếp: càng nhỏ tuổi càng hiểm nguy (nhất là khi còn là bào thai), liều lượng tiếp xúc: càng nhiều với chất phóng xạ thì nguy cơ mắc ung thư càng cao và cơ quan bị tiếp xúc: các cơ quan nhạy cảm với tia phóng xạ như tuyến giáp, tủy xương.
Ngoài ra, tia cực tím có trong ánh sáng màng tang cũng là tác nhân gây ung thư da .
Nhóm tác nhân sinh học: Bao gồm một số virut, vi khuẩn. Có 3 loại virut được biết rõ có can hệ nhiều tới ung thư là: virut Epstein-Barr (EBV), hệ trọng đến ung thư vòm mũi họng, ung thư hạch lymphô, virut viêm gan B là căn do gây ung thư gan nguyên phát. Virut viêm gan B sau khi xâm nhập cơ thể sẽ gây viêm gan cấp, sau đó là xơ gan và ung thư gan. Việc phát hiện virut viêm gan B là căn nguyên quan yếu gây ung thư gan đã mở ra một hướng phòng bệnh hữu hiệu là tiêm chủng chống viêm gan b phòng ung thư gan.
Virut gây u nhú: là loại virut lây nhiễm qua đường dục tình, loại này được coi là nguyên do gây ung thư cổ tử cung , rất phổ biến ở nữ giới Việt Nam. Bệnh có tỷ lệ mắc cao ở phụ nữ có quan hệ tình dục sớm, đẻ nhiều và có nhiều bạn tình.
Một loại vi khuẩn được coi là đóng vai trò quan yếu trong gây bệnh viêm loét dạ dày - tá tràng và ung thư dạ dày là vi khuẩn Helicobacter Pylory (HP). Đây cũng là loại ung thư khá phổ biến ở Việt Nam.
Nước ta có tỷ lệ người hút thuốc cao nhất thế giới, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm chưa được thực hành tốt, và tình trạng ô nhiễm môi trường đang làm gia tăng nhanh chóng số người mắc bệnh ung thư. quốc gia cần có chính sách đồng bộ và mọi người chúng ta phải có thái độ và hành động tích cực vì một lối sống văn minh, lành mạnh và môi trường trong lành, không bệnh tật.
Chương trình gian ung thư quốc gia
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét