Mỹ có thể rút khỏi Tổ chức thương nghiệp thế giới (WTO) trở nên vấn đề được quan tâm đặc biệt, không phải chỉ bởi Mỹ là nền kinh tế lớn nhất thế giới, có vai trò trụ cột trong WTO mà sức ảnh hưởng của hành động “rời bỏ” của Mỹ có thể gây cho các nhà nước thành viên WTO những thương tổn kinh tế không lường trước được. Báo cần lao đã có cuộc bàn luận cùng chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan về vấn đề này.
- 30-03-2018 Kiện Mỹ lên WTO vì áp đặt thuế, Việt Nam có "cửa" thắng hay không?
- 16-01-2018 Hoa Kỳ "tố" PVN, PV Oil, Petrolimex và 5 doanh nghiệp quốc gia khác với WTO...
- 12-01-2018 Mỹ "tố" PVN, PV Oil, Petrolimex và 5 doanh nghiệp quốc gia khác với WTO
Theo bà đánh giá thì WTO sẽ ra sao nếu Mỹ rút khỏi tổ chức này, thưa bà?
- Tôi cho rằng nếu Mỹ rút khỏi WTO, các nước còn lại của WTO sẽ cụ để duy trì các cơ chế đã tồn tại lâu nay, những gì cần cải thiện đã được các nước đề cập nhiều và vẫn đang trong quá trình thương thuyết với nhau để chũm cải thiện thêm một số mặt hoạt động của nó. Nhưng về căn bản thì tôi tin WTO vẫn đứng vững như TGĐ của WTO đã nói: Dù ông Trump có rút (nước Mỹ) ra thì WTO vẫn tồn tại.
Vấn đề ở đây là, thực tế, Mỹ là thị trường lớn nhất trên thế giới mà nước nào cũng muốn vươn tới thị trường đó để tham gia xuất khẩu vào Mỹ hay nhập khẩu sản phẩm từ Mỹ. Cho dù Trung Quốc có vươn lên là thị trường rất lớn trên thế giới, ngang ngửa với thị trường Mỹ thì cơ cấu thị trường hai bên hoàn toàn khác nhau, bởi thế mối quan tâm đối với thị trường Mỹ vẫn không hề suy giảm đối với các nước khác.
Vậy theo bà các nước khác sẽ gặp khó khăn như thế nào khi muốn xâm nhập thị trường Mỹ một khi Mỹ rời bỏ WTO?
- Mỹ không dự WTO nữa sẽ gây khó khăn cho các nước khác khi xuất khẩu vào thị trường Mỹ. Bởi khi đó Mỹ không đứng trên những cam kết của WTO để đối ngang nhau với hàng hóa nhập cảng từ các nước khác nhau theo những nguyên tắc căn bản như Tối huệ quốc (MFN) hoặc Các nguyên tắc về đối quốc gia (NT) được dùng khi các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Mỹ.
Mỹ có thể áp đặt những quy chế như cách của ông Trump vẫn làm là xoành xoạch thích đàm phán song phương, bởi ông Trump tin thương lượng song phương mang lại cho Mỹ vị thế cao hơn hẳn so với các nước khác, giống cách hiện nay ông ta đang ép Canada. Điều đó kiên cố gây khó với các nước đang trong WTO với quan hệ tay đôi của họ với Mỹ.
Bà có cho rằng việc Mỹ rút khỏi WTO có thể là tiền để tạo ra những nứt gãy hệ thống, khiến các nước khác cũng sẽ rời bỏ tổ chức này?
- Dù Mỹ có rời đi, nhưng giữa các nước còn lại với nhau thì quan hệ đó không đổi thay, chừng nào họ vẫn còn là thành viên của WTO thì vẫn cùng nhau chơi theo một luật chơi chung. Tôi nghĩ điều này tuy khó cho các nước nhưng sẽ không làm cho các nước phải cân nhắc tới việc rút ra khỏi WTO. Chỉ có Mỹ và thực ra chỉ có ông Donal Trump mới vậy, còn các chính quyền khác của Mỹ trước đây vẫn muốn tham gia và đóng vai trò lớn trong WTO hay như một số hiệp nghị thương nghiệp lớn khác.
Liệu Mỹ không tham gia nữa thì các luật chơi trong WTO sẽ có sự đổi thay hay không, thưa bà?
- Cũng có thể xảy ra cảnh huống này. Vì trước đây Mỹ là một trong những nước có thể áp đặt nhiều nhất các quy chế trong WTO, ví dụ các vấn đề về bảo hộ sở hữu trí não, vì đây là ích hàng đầu của Mỹ nên Mỹ luôn luôn tìm cách đề nghị các nước khác phải tuân nghiêm nhặt những quy định đó hoặc nâng cao hơn những quy định về bảo hộ sở hữu trí não; hay các các vấn đề khác về mở cửa thị trường, đưa thêm các chuẩn cao vào các điều khoản cam kết; hoặc thương mại dịch vụ cũng thế, Mỹ có lợi. rất lớn trong thương nghiệp dịch vụ nên thường xúc tiến để làm sao các nước đang phát triển mở cửa hơn nữa thị trường dịch vụ cho sản phẩm của Mỹ. Trong khi đó, đối với hàng nông phẩm chả hạn, Mỹ muốn bảo vệ thị trường nội địa của mình, không sẵn sàng mở cửa cho các nước khác.
Quá trình thương lượng lâu nay của WTO - cái mà người ta gọi là vòng đám phán DOHA mà bao lăm năm chưa thành công được, chính là giằng co nhau giữa yêu cầu một mặt Mỹ là đại diện cho các nước phát triển cao, muốn đòi hỏi các nước khác mở cửa thị trường dịch vụ nhưng không chịu đánh đổi mở cửa thị trường nông phẩm của mình. Các nước thành viên đang phát triển trong WTO lại muốn đòi hỏi các nước thành viên phát triển cao phải mở trước thị trường nông sản cho sản phẩm của họ, vày đối với các nước đang phát triển việc mở cửa thị trường nông phẩm ở các nước phương Tây để xuất khẩu hàng là nguyên tố khôn xiết quan yếu và mang lại ích lợi rất lớn.
Khi Mỹ rút khỏi WTO, tôi nghĩ có khả năng thương thảo về đánh đổi giữa dịch vụ và nông phẩm chẳng hạn lại có những thuận lợi hơn khi bớt đi sức ép của Mỹ trên một số mặt. Khi đó các nước còn lại của WTO người ta có thể đi tới thỏa thuận với nhau. Tương tự như cách Mỹ rút khỏi TPP, các nước CPTPP có thể lui lại để tạm gạt ra ngoài một số điều mà trước đây vì có Mỹ nên phải thỏa thuận chứ các nước không phải đích thực mặn mà với những điều đó. Việc Mỹ rút khỏi WTO cũng có thể là một dịp để các nước thành viên còn lại tự thách thức lẫn nhau để xây dựng lại nhân tiện chế WTO có lợi hơn, bình đẳng hơn cho tất tật các bên. Đây có thể là một nhịp để cải tổ WTO. Nhưng chỉ là cải tổ chứ chắc chắn không thể bị vỡ lẽ WTO khi không có sự tham gia của Mỹ.
Theo bà đánh giá, nếu Mỹ đích thực rời khỏi WTO, điều đó sẽ ảnh hưởng thế nào tới kinh tế Việt Nam?
- Sau khi bình thường hóa quan hệ, Việt Nam và Mỹ hiện đang có hai hiệp nghị song phương là BTA ký năm 2001 và thương lượng Việt – Mỹ về việc Việt Nam dự WTO, hiệp nghị ký kết đó được coi là BTA+ ký vào năm 2006. Đó là hai hiệp nghị cơ bản nhất giúp cho quan hệ thương mại giữa hai bên. Tiếp theo đó, Việt Nam và Mỹ cùng tham dự thương thảo TPP với kỳ vọng thực thụ là hai nước cùng trong FTA chung thì có thể thúc đẩy quan hệ hơn, nhưng sau này Mỹ rút khỏi nên kênh thương lượng đó chưa có được.
Trong quan hệ thương mại Việt - Mỹ, chúng ta cũng là nước xuất siêu tới 34 tỉ USD. Nếu ông Donal Trump vẫn tuân các giao kết trước đây thì quan hệ thương mại Việt - Mỹ sẽ vẫn thường nhật. Điều này không chỉ có lợi cho Việt Nam mà còn có lợi cho Mỹ nữa, các công ty của Mỹ có điều kiện tham dự rất nhiều vào sân chơi ở Việt Nam dù ở nhiều lĩnh vực họ không trực tiếp tham gia mà ưng chuẩn các nhánh đặt ở khu vực Châu Á gần Việt Nam. bởi vậy tôi rất kỳ vọng nếu Mỹ thực thụ rút khỏi WTO thì cũng không làm xáo trộn quan hệ giữa Việt Nam với Mỹ dựa trên bản hiệp nghị đã ký trước đó.
Xin cảm ơn bà!
Theo Đức Thành (thực hiện)
Lao Động
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét